Η φασιστική ιδεολογία

Τρία αποσπάσματα από το βιβλίο “Φασισμός και κοινωνική επανάσταση” του Βρετανού μαρξιστή Ρατζανί Πάλμε Ντατ, γραμμένο το 1934. Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, σελίδες 248-251, 256-258, 309-313.

Απόσπασμα 1. Η ανάγκη για μια φασιστική κοσμοθεωρία

Δεν υπάρχει, εν ολίγοις, παρά τους υπερβολικούς ισχυρισμούς και τις απόπειρες για το αντίθετο, καμία διακριτή “θεωρία” του φασισμού, υπό την έννοια ενός διακριτού, επιστημονικού συστήματος αρχών και κοσμοθεωρίας. Υπάρχει μόνο μια πρακτική: για την κάλυψή της, μάλιστα, χρησιμοποιείται ένα συνονθύλευμα δανείων από ό,τι εκλεκτότερο διαθέτει οποιαδήποτε θεωρία, αρχή ή θεσμός, το οποίο ίσως εξυπηρετεί τους πρόσκαιρους στόχους, αλλά συχνά με τη μέγιστη απορρέουσα θεωρητική αντίφαση (π.χ., στις φυλετικές θεωρίες) μεταξύ του φασισμού και των δανείων του. Το να συγχέει κανείς τα φτερά στο καπέλο με το ίδιο το πουλί σημαίνει ότι δεν καταφέρνει να αντιληφθεί την ουσία του φασισμού. Ή, παραλλάσσοντας τη μεταφορά, για να προειδοποιήσουμε εκείνους που με κάθε αφέλεια επιζητούν τη μελέτη των υψηλών “ιδεωδών” και των “πνευματικών” ερμηνειών της “θεωρητικής βάσης” του φασισμού, ότι το να συγχέει κανείς την προβιά με το λύκο σημαίνει ότι αποκαλύπτεται, στην πραγματικότητα, ως πρόβατο και θήραμα κατάλληλο για το λύκο. Continue reading

Ενιαίος ή διασπασμένος ο ιμπεριαλιστικός κόσμος;

Απόσπασμα από το έργο το Λένιν “Σχετικά με τη γελοιογραφία του μαρξισμού και τον ιμπεριαλιστικό οικονομισμό”. Διατηρήθηκε η ορθογραφία και η διαμόρφωση του πρωτότυπου κειμένου. Εκδόσεις Προγκρές, 1984, σελ. 34-37.

5. ΓΙΑ «ΤΟ ΜΟΝΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΥΙΣΜΟ»

Κατηγορώντας μας για «δυιστική ερμηνεία του αιτήματος», ο Π. Κίεβσκι γράφει:

«Η μονιστική δράση της Διεθνούς αντικαθίσταται με τη δυιστική προπαγάνδα».

Αυτό ηχεί εντελώς μαρξιστικά, υλιστικά: η δράση που είναι ενιαία αντιπαρατίθεται στην προπαγάνδα που είναι «δυιστική». Δυστυχώς, εξετάζοντας το πράγμα από πιο κοντά, οφείλουμε να πούμε ότι πρόκειται για «μονισμό» στα λόγια, ίδιο με το «μονισμό» του Ντύρινγκ. «Με το να κατατάξουμε σε μια ενιαία κατηγορία τη βούρτσα των παπουτσιών και τα θηλαστικά —έγραφε ο Ένγκελς ενάντια στο «μονισμό» του Ντύρινγκ— η βούρτσα δεν θα βγάλει μαστούς».

Αυτό σημαίνει ότι «ενιαία» μπορούμε να αποκαλούμε μόνο πράγματα, ιδιότητες, φαινόμενα και ενέργειες που είναι ενιαία στην αντικειμενική πραγματικότητα. Αυτήν ακριβώς τη «λεπτομέρεια» ξέχασε ο αρθρογράφος μας!

Βλέπει το «δυϊσμό» μας, πρώτο, στο ότι από τους εργάτες των καταπιεζόμενων εθνών εμείς πρωτ’ απόλα δεν ζητάμε —πρόκειται για το εθνικό ζήτημα— αυτό που ζητάμε από τους εργάτες των καπιταλιστικών εθνών.

Για να εξακριβώσουμε, αν ο «μονισμός» του Π. Κίεβσκι είναι εδώ «μονισμός» του Ντύρινγκ, πρέπει να δούμε πώς έχει το ζήτημα στην αντικειμενική πραγματικότητα.

Είναι ίδια η πραγματική κατάσταση των εργατών στα καταπιεστικά και τα καταπιεζόμενα έθνη όσον αφορά το εθνικό ζήτημα;

Όχι, δεν είναι ίδια.

(1) Οικονομικά η διαφορά είναι ότι ορισμένες μερίδες της εργατικής τάξης των καταπιεστικών χωρών παίρνουν ψίχουλα από το υπερκέρδος που βγάζουν οι αστοί των καταπιεστικών εθνών, διπλογδέρνοντας πάντα τους εργάτες των καταπιεζόμενων εθνών. Τα οικονομικά στοιχεία λένε, επιπλέον, ότι είναι μεγαλύτερο το ποσοστό των εργατών των καταπιεστικών εθνών που γίνονται «μαστόροι», παρά των εργατών των καταπιεζόμενων εθνών — ότι είναι μεγαλύτερο το ποσοστό που υψώνεται στην αριστοκρατία της εργατικής τάξης* [*Βλ πχ το αγγλικό βιβλίο του Γκούρβιτς, για τη μετανάστευση και την κατάσταση της εργατικής τάξης στην Αμερική («Immigration and Labor») («Μετανάστευση και εργασία» Η Σύντ).] Αυτό είναι γεγονός. Οι εργάτες του καταπιεστικού έθνους είναι ως ένα ορισμένο βαθμό συμμέτοχοι της αστικής τους τάξης στο έργο της καταλήστευσης απ’ αυτήν των εργατών (και των μαζών του πληθυσμού) του καταπιεζόμενου έθνους.

(2) Πολιτικά η διαφορά είναι ότι οι εργάτες των καταπιεστικών εθνών κατέχουν προνομιακή θέση σε μια ολόκληρη σειρά τομείς της πολιτικής ζωής σε σύγκριση με τους εργάτες του καταπιεζόμενου έθνους.

(3) Ιδεολογικά ή πνευματικά η διαφορά είναι ότι οι εργάτες των καταπιεστικών εθνών διαπαιδαγωγούνται πάντοτε και από το σχολείο και από τη ζωή με το πνεύμα της καταφρόνησης προς τους εργάτες των καταπιεζόμενων εθνών. Λογουχάρη, κάθε μεγαλορώσος, που έχει ανατραφεί ή ζήσει ανάμεσα σε μεγαλορώσους, αυτό το έχει δοκιμάσει.

Έτσι λοιπόν στην αντικειμενική πραγματικότητα υπάρχει διαφορά σ’ όλη τη γραμμή, δηλ. «δυϊσμός» στον αντικειμενικό κόσμο, που δεν εξαρτάται από τη θέληση και τη συνείδηση των διαφόρων προσώπων.

Πώς λοιπόν να χαρακτηρίσουμε ύστερα απ’αυτά, τα λόγια του Π. Κίεβσκι για «μονιστική δράση της Διεθνούς»;

Κούφια ηχηρή φράση και τίποτε περισσότερο.

Για να είναι ενιαία η δράση της Διεθνούς που στη ζωή αποτελείται από εργάτες, χωρισμένους σε εργάτες που ανήκουν σε καταπιεστικά έθνη και εργάτες που ανήκουν σε καταπιεζόμενα έθνη, για το σκοπό αυτό είναι απαραίτητο να μη διεξάγεται η προπαγάνδα με τον ίδιο τρόπο και στη μια και στην άλλη περίπτωση: να πως πρέπει να σκεπτόμαστε από τη σκοπιά του πραγματικού (κι όχι του ντυρινγκικού) «μονισμού», από τη σκοπιά του υλισμού του Μαρξ!

Παράδειγμα; Παράδειγμα έχουμε φέρει ήδη (στο νόμιμο τύπο εδώ και πάνω από 2 χρόνια!) σχετικά με τη Νορβηγία και κανένας δεν αποπειράθηκε να μας διαψεύσει. Η δράση των νορβηγών και σουηδών εργατών σ’ αυτή τη συγκεκριμένη περίπτωση που πάρθηκε από τη ζωή ήταν «μονιστική», ενιαία, διεθνιστική μόνο για το λόγο και στο μέτρο που οι σουηδοί εργάτες υπεράσπιζαν χωρίς όρους την ελευθερία του αποχωρισμού της Νορβηγίας, ενώ οι νορβηγοί εργάτες έβαζαν υπό όρους το ζήτημα αυτού του αποχωρισμού. Αν οι σουηδοί εργάτες δεν ήταν χωρίς όρους υπέρ της ελευθερίας αποχωρισμού των νορβηγών, θα ήταν σωβινιστές, συνένοχοι του σωβινισμού των σουηδών τσιφλικάδων που ήθελαν να «κρατήσουν» με τη βία, με τον πόλεμο τη Νορβηγία. Αν οι νορβηγοί εργάτες δεν έβαζαν υπό όρους το ζήτημα του αποχωρισμού, δηλ. έτσι που να μπορούν και τα μέλη του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος να ψηφίσουν και να κάνουν προπαγάνδα ενάντια στον αποχωρισμό, τότε οι νορβηγοί εργάτες θα παρέβαιναν το χρέος τους σαν διεθνιστές και θα έπεφταν σ’ ένα στενό, αστικό νορβηγικό εθνικισμό. Γιατί; Επειδή τον αποχωρισμό τον πραγματοποιούσε η αστική τάξη κι όχι το προλεταριάτο! Επειδή η νορβηγική (όπως και κάθε άλλη) αστική τάξη προσπαθεί πάντοτε να διασπάσει τους εργάτες της χώρας της και της «ξένης» χώρας! Επειδή οποιαδήποτε δημοκρατική διεκδίκηση (μαζί και η αυτοδιάθεση) για τους συνειδητούς εργάτες υποτάσσεται στα ανώτερα συμφέροντα του σοσιαλισμού. Αν λ.χ. ο αποχωρισμός της Νορβηγίας από τη Σουδία σήμαινε σίγουρα ή πιθανά πόλεμο της Αγγλίας με τη Γερμανία, οι νορβηγοί εργάτες θα έπρεπε για το λόγο αυτό να είναι ενάντια στον αποχωρισμό. Και οι σουηδοί εργάτες θα αποκτούσαν το δικαίωμα και τη δυνατότητα, χωρίς να πάψουν να είναι σοσιαλιστές, να κάνουν ζύμωση σε παρόμοια περίπτωση ενάντια στον αποχωρισμό μόνο στην περίπτωση που θα αγωνίζονταν συστηματικά, με συνέπεια συνεχώς ενάντια στη σουηδική κυβέρνηση για την ελευθερία αποχωρισμού της Νορβηγίας. Σε αντίθετη περίπτωση οι νορβη­γοί εργάτες και ο νορβηγικός λαός δεν θα πίστευαν και δεν θα μπορούσαν να πιστέψουν στην ειλικρίνεια της συμβουλής των σουηδών εργατών.

Όλο το κακό για τους αντιπάλους της αυτοδιάθεσης προέρχεται από το ότι προσπαθούν να ξεμπλέξουν με νεκρές αφαιρέσεις φοβούμενοι να ξεδιαλύνουν ολοκληρωτικά έστω και ένα συγκεκριμένο παράδειγμα από τη ζωντανή πραγματικότητα. Η συγκεκριμένη υπόδειξη των θέσεών μας ότι ένα νέο πολωνικό κράτος είναι τώρα πέρα για πέρα «πραγματοποιήσιμο», σε ένα ορισμένο συνδυασμό αποκλειστικά στρατιωτικών, στρατηγικών όρων* [* Βλ Άπαντα, 5η έκδ, τόμ 27ος. σελ. 257-258 Η Σύντ.], δεν βρήκε αντιρήσεις ούτε από την πλευρά των πολωνών, ούτε από την πλευρά του Π. Κίεβσκι. Κανένας όμως δεν θέλησε να σκεφθεί τι προκύπτει απ’ αυτή τη σιωπηρή αναγνώριση του δίκιου μας. Μα από δω προκύπτει ολοφάνερα ότι η προπαγάνδα των διεθνιστών δεν μπορεί να είναι ίδια ανάμεσα στους ρώσους και ανάμεσα στους πολωνούς, αν θέλει να διαπαιδαγωγήσει και τους μεν και τους δε για μια «ενιαία δράση». Ο μεγαλορώσος (και ο γερμανός) εργάτης έχει την υποχρέωση να είναι υπέρ της ελευθερίας αποχωρισμού της Πολωνίας χωρίς όρους, επειδή αλλιώς στην πράξη, τώρα θα είναι ένας λακές του Νικολάου Β’ ή του Χίντενμπουργκ. Ο πολωνός εργάτης θα μπορούσε να είναι υπέρ του αποχωρισμού μόνο με όρους, επειδή το να σπεκουλάρει κανείς (όπως τα φράκα) στη νίκη της μιας ή της άλλης ιμπεριαλιστικής αστικής τάξης σημαίνει ότι γίνεται λακές της. Το να μην καταλάβει κανείς αυτή τη διαφορά που είναι προϋπόθεση της «μονιστικής δράσης» της Διεθνούς, είναι το ίδιο σαν να μην καταλαβαίνει γιατί για μια «μονιστική ενέργεια» ενάντια στον τσαρικό στρατό, ας υποθέσουμε, έξω από τη Μόσχα, τα επαναστατικά στρατεύματα από το Νίζνι θα έπρεπε να βαδίσουν δυτικά, ενώ από το Σμολένσκ θα έπρεπε να βαδίσουν ανατολικά.